Μαργκερίτ Γιουρσενάρ – Ιστορίες της Ανατολής

Θρύλοι, μύθοι και παραβολές από την Ελλάδα ως την Κίνα και από τη Σερβία ως την Ιαπωνία, σύντομες αφηγήσεις με αξιοθαύμαστη οικονομία, οι Ιστορίες της Ανατολής γράφτηκαν το 1939 και συνιστούν μια εντελώς ξεχωριστή στιγμή στο έργο της Γιουρσενάρ, κάτι πολύτιμο σαν μικρό ξωκλήσι μέσα σ’ ένα πελώριο ανάκτορο.
Αυτό που κάνει τόσο σημαντικά τα διηγήματα της Γιουρσενάρ δεν είναι μόνο αυτά που περιγράφει, αλλά ο τρόπος που το κάνει. Καταφέρνει και στήνει μια μαγική ατμόσφαιρα που μέσα της κινούνται όλα και με γραφή που ξεπερνάει τον πεζό λόγο και φτάνει στα όρια της ποίησης περιγράφει τις ιστορίες της. Η πραγματικότητα είναι ρευστή, το όνειρο και ο μύθος μιλούν μια γλώσσα καινούρια, ο πόθος και το πάθος καίνε μέσα στις σελίδες αυτές με μια βίαιη, σχεδόν απρόσμενη, φλόγα.
Οι ιστορίες συνομιλούν μεταξύ τους, η μία σε προετοιμάζει για την άλλη, η προηγούμενη για την επόμενη, η πρώτη σχετίζεται με την τελευταία…
Οικονομία λέξεων, προτάσεων, νοημάτων. Ούτε μια τελεία περιττή.
Τα μαγικά λόγια του ζωγράφου Γουάνγκ Φο «ο οποίος αγαπούσε την εικόνα των πραγμάτων και όχι τα ίδια τα πράγματα» βρίσκουν τον απόηχό τους στην πικρία του γηραιού Κορνήλιου Μπεργκ που αγγίζει «τα αντικείμενα που δε ζωγράφιζε πια». Ο Μάρκο Κράλιεβιτς, ο ατρόμητος Σέρβος που ξέρει πώς να εξαπατά τους Τούρκους και τον θάνατο το ίδιο καλά όσο και τις γυναίκες, είναι «αδερφός» του πρίγκιπα Γκέντζι, ήρωα ενός ιαπωνικού μυθιστορήματος του 11ου αιώνα: τους χαρακτηρίζει ο ίδιος εγωισμός του τυφλού καρδιοκατακτητή απέναντι στο αληθινό πάθος. Ο έρωτας της Αλβανίδας ματρόνας ή το ιερόσυλο πένθος της χήρας Αφροδισίας συνομιλούν με τη θυσία της θεάς Κάλι, «νούφαρο της τελειότητας», που τα παθήματά της θα της διδάξουν τη «ματαιότητα του πόθου». «Η Παναγιά η Χελιδονού», όπως και «Η αποκεφαλισμένη Κάλι» συνενώνουν την αγία και την πόρνη…
Κάθε προσπάθεια να περιγράψει κανείς κάθε μία από αυτές τις ιστορίες της, είναι μάλλον μάταιη. Η καθαρή ομορφιά δεν μπορεί να περιγραφεί, γι αυτό ίσως είναι πιο πρόσφορο να διαβάσει κανείς λίγες γραμμές της ίδιας από τις ιστορίες της..
«Είμαστε όλοι ημιτελείς», όπως θα πει ο σοφός στην «Αποκεφαλισμένη Κάλι»: «Είμαστε όλοι διχασμένοι, είμαστε θραύσματα, σκιές, φαντάσματα, δίχως υπόσταση. Όλοι μας πιστέψαμε πως κλάψαμε και πώς νιώσαμε χαρά, εδώ και αμέτρητους αιώνες».
«Ο πόθος σου έμαθε την ματαιότητα του πόθου. Η μετάνοια σού διδάσκει το πόσο ανώφελο είναι να μετανιώνεις. Κάνε υπομονή, ω! Σφάλμα εσύ, του οποίου όλοι είμαστε μέρη, ω! Χάρη Ατελή, στην οποία η τελειότητα συνειδητοποιεί την ύπαρξή της, ω! Μένος όχι απαραίτητα αθάνατο…».
Στην τελευταία ιστορία « Η θλίψη του Κορνήλιου Μπεργκ»:
« Ο Θεός είναι ο ζωγράφος του σύμπαντος».
Και πρόσθεσε με πικρία χαμηλόφωνα:
«Τι δυστυχία όμως, κύριε Σύνδικε, που δεν αρκέστηκε μονάχα στο να ζωγραφίζει τοπία».
Διότι εκείνο που μένει, τελικά, δεν είναι παρά η επαναληπτική χωροταξία του Χάους.
Μια συλλογή που εμπεριέχει όλα τα κλειδιά του βίου και τα μυστικά των σοφών με την δυνατότητα να ξεκλειδώσει άλλη πόρτα και ψυχική πτυχή στον καθένα. Και μια Γιουρσενάρ τεράστια στη πιο σοφή της μυστική ώρα. Ένα από τα βιβλία που γίνεται άλλο από ανάγνωση σε ανάγνωση, μεγαλώνει μαζί μας και βαθαίνει στον χρόνο.