Αντρέα Καμιλλέρι – «Το σχήμα του νερού»
«Το Σχήμα του νερού» είναι ένα φιλοσοφικό αστυνομικό μυθιστόρημα. Επίσης, είναι η ιστορία της Σικελίας, το αίμα, ο δόλος, η αγριότητα, η οργανωμένη διαφθορά και τα παιχνίδια της εξουσίας, όπως και η μαγεία του τοπίου και των ανθρώπων. Πόσο εύκολο είναι να γραφτεί ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που δε φοβάται να αντλήσει υλικό από τα χρόνια αποστήματα μιας κοινωνίας; Ο Καμιλλέρι απαντά στην ερώτηση γράφοντας το Σχήμα του Νερού, όπου συστήνει στον κόσμο τον επιθεωρητή Σάλβο Μονταλμπάνο και τη φανταστική πόλη της Βιγκάτα στη Σικελία.
Ο Μονταλμπάνο καλείται να ερευνήσει τη δολοφονία του Λουπαρέλλο, ενός πολιτικού μηχανικού και τοπικού παράγοντα του οποίου το πτώμα βρέθηκε στη Στάνη, μια κακόφημη περιοχή που αποτελεί το κέντρο δραστηριότητας ιερόδουλων, εμπόρων ναρκωτικών, μαφιόζων και διαφόρων παικτών στις παρασκηνιακές, έκνομες συναλλαγές της πόλης.
Το παράδοξο έγκειται στο ότι ο νεκρός Λουπαρέλλο πέθανε από φυσικά αίτια, ο επιθεωρητής όμως υποψιάζεται ότι η υπόθεση είναι πιο περίπλοκη απ’ ό,τι δείχνει.
Στην προσπάθειά του να εξιχνιάσει το έγκλημα που υποψιάζεται, θα συνδιαλλαγεί με ισχυρά πρόσωπα της Βιγκάτα, θα υποστεί πιέσεις από τη νομαρχία, το αστυνομικό σώμα, την εκκλησία, σε μια σειρά απανωτών τηλεφωνημάτων που ο Καμιλλέρι έξυπνα επιλέγει να παραθέσει συνεχόμενα, το ένα μετά το άλλο, σε ένα στεγνό, μινιμαλιστικό μοντάζ.
Τα μακριά χέρια της μαφίας δεν γνωρίζουν απρόσιτες περιοχές, ενώ φορείς και κοινωνία, αν δεν διαπλέκονται ήδη μαζί της, εξοικειώνονται όλο και περισσότερο με τις πρακτικές της, τηρώντας τη σιγή που θα επιτρέψει στους ανθρώπους να διατηρήσουν τη δουλειά τους και κυρίως, τη ζωή τους.
[…Εγώ είχα ένα σύντροφο στα παιδικά μου παιχνίδια, γιο χωρικών και μικρότερο από μένα. Ήμουν δεν ήμουν δέκα χρονών. Μια μέρα είδα το φίλο μου να αποθέτει στο χείλος ενός πηγαδιού ένα ξύλινο κουπάκι, ένα φλιτζάνι, ένα τσαγερό και ένα τενεκεδένιο τετράγωνο δοχείο, όλα γεμάτα ως πάνω με νερό, και να τα παρατηρεί με εμβρίθεια.
«Τι κάνεις εκεί;» θέλησα να μάθω. Κι εκείνος με τη σειρά του, μου έκανε την εξής ερώτηση: «Ποιο είναι το σχήμα του νερού;» . «Μα το νερό δεν έχει σχήμα!» αποκρίθηκα γελώντας. «Παίρνει το σχήμα που του δίνεται». ]
Με αυτή την ιστορία έθεσε η σύζυγος του δολοφονηθέντος Λουπαρέλλο στον επιθεωρητή Μονταλμπάνο
την ανάγκη, αν έχει τη διάθεση, να διερευνήσει τη δολοφονία. Διαφορετικά μπορεί να μείνει ικανοποιημένος με το σχήμα που έδωσαν οι άλλοι στο νερό.
Ο Καμιλλέρι παίζει με τις διαφορετικές οπτικές – σχήματα της υπόθεσης: Η οπτική του δικηγόρου Ρίτσο που κινεί τα νήματα της υπόθεσης, η οπτική της συζύγου του θύματος, η πραγματική οπτική και η οπτική που θέλουν να επικρατήσει επίσημα στην κοινωνία είναι οι διαφορετικές όψεις που μπορεί να πάρει η υπόθεση που ερευνά ο επιθεωρητής Μονταλμπάνο, είναι το «Σχήμα του νερού».
Ο Καμιλλέρι εντελώς ανεπιτήδευτα κατασκευάζει ιστορίες τρεχούμενες και χορταστικές παρά την οικονομία τους και ανάλαφρες παρά την πνιγηρή ατμόσφαιρα με την οποία η μαφία σκεπάζει τη Σικελία. Η αριστοτεχνική περιγραφή του και ο χειμαρρώδης τρόπος του δημιουργούν έντονες και ξεκάθαρες εικόνες στον αναγνώστη και τον μεταφέρουν σε ένα σκηνικό.
Ακόμα κι όταν περιγράφει το πιο αρχετυπικό σκηνικό διαφθοράς, φόβου και παρακμής, ο Καμιλλέρι διατηρεί ένα άφταστο χιούμορ που διαλύει το σκοτάδι σαν λεπίδα και ευφραίνει κατευναστικά την ψυχή.
Ο ήρωάς του μάς δείχνει έναν τρόπο να υπάρχεις μέσα στα πράγματα χωρίς να εξοντώνεσαι απ’ αυτά.
Ο επιθεωρητής Μονταλμπάνο ανήκει στους τύπους εκείνους, που η πρώτη επαφή μαζί τους, προμηνύει και υποβάλλει αναπόφευκτα και τις επόμενες.
Στο σύντομο Σχήμα του Νερού ο Καμιλέρι προφταίνει να υπονοήσει, μέσα από την επίδραση του οργανωμένου εγκλήματος στη Σικελία, τις διαφορές του ιταλικού βορρά από τον άγριο νότο, διαφορές που τέμνουν όλο το φάσμα των πολιτισμικών εκφάνσεων, που συνίστανται σε γλωσσικά σημεία, κοινωνικές αντιλήψεις, γαστρονομικές συνήθειες, στάσεις απέναντι στη ζωή.