«Σιντάρτα»
Ένα ινδικό παραμύθι, του Hermann Hesse
Γράφτηκε το 1922 αφού ο συγγραφέας είχε επιστρέψει από ταξίδι στην Ινδία.
Οι βασικές επιρροές στο έργο του Έσσε είναι, όπως ο ίδιος λέει: «Το χριστιανικό
και απόλυτα αντεθνικιστικό πνεύμα των γονιών μου, η μελέτη των μεγάλων Κινέζων
δασκάλων και η φυσιογνωμία του ιστορικού Γιάκομπ Μπούρκχαρντ».
Το «Σιντάρτα» διαδραματίζεται στην αρχαία Ινδία γύρω στον 6ο αιώνα π.χ. Είναι η καταγραφή της πορείας ενός ανθρώπου που ψάχνει να βρει τον εαυτό του και τη βαθύτερη αλήθεια της ζωής. Η ολόψυχη και εναγώνια προσπάθειά του να χτίσει έναν ακέριο και αρμονικό εαυτό.
Γραμμένο με βιβλική σχεδόν απλότητα, καταλήγει σ’ έναν παθιασμένο ύμνο της ατομικότητας και της πνευματικής ανεξαρτησίας.
-Όταν κάποιος ζητάει, είπε ο Σιντάρτα, συμβαίνει συχνά να μη βλέπουν τα μάτια του παρά μόνο το πράγμα που ζητάει, συμβαίνει να μην είναι ικανός να βρει τίποτα, να αφεθεί σε τίποτα, επειδή σκέφτεται πάντα μόνο αυτό που ζητάει, επειδή έχει ένα σκοπό, επειδή κατέχεται από το σκοπό. Ζητάω θα πει, έχω ένα σκοπό. Βρίσκω όμως σημαίνει, είμαι ελεύθερος, στέκομαι ανοιχτός, δεν έχω κανένα σκοπό.
-Ο ποταμός είναι την ίδια στιγμή παντού, στις πηγές και στην εκβολή, στον καταρράκτη, στο πέραμα, στο στρόβιλο, στη θάλασσα, στην οροσειρά, παντού, την ίδια στιγμή, και πως μόνο το παρόν υπάρχει γι’ αυτόν, κι όχι η σκιά του μέλλοντος.
-Τα πράγματα μπορεί κανείς να τα αγαπήσει, τις λέξεις όμως δεν μπορώ να τις αγαπήσω. Γι’ αυτό δεν έχουν καμία αξία για μένα οι διδαχές. Δεν έχουν ούτε σκληρότητα, ούτε μαλακότητα, ούτε χρώματα, ούτε κόχες, ούτε μυρωδιά, ούτε γεύση, δεν έχουν παρά μόνο λέξεις. Ίσως αυτό να σε εμποδίζει να βρεις γαλήνη, ίσως να είναι οι πολλές λέξεις. Γιατί ακόμα και η λύτρωση και η αρετή είναι μόνο λέξεις.
Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα ή Σιντάτα Γκοτάμα (στα
σανσκριτικά सिद्धार्थ गौतम Σιντάρτα
Γκαουτάμα, στα παλικά Σιντάτα Γκοτάμα) υπήρξε πνευματικός δάσκαλος
από την αρχαία Ινδία και ιστορικός ιδρυτής του Βουδισμού, που γεννήθηκε στο
σημερινό Νεπάλ. Αναγνωρίζεται ευρέως από τους Βουδιστές ως ο Υπέρτατος Βούδας
της εποχής μας.
(Η Σανσκριτική (saṃskṛtam संस्कृतम्) είναι η
κλασική γλώσσα της Ινδίας και λειτουργική γλώσσα του Ινδουϊσμού, του Βουδισμού
και του Τζαϊνισμού).
Το Ωμ ή Άουμ είναι μυστικιστική / ιερή συλλαβή στις ινδικές θρησκείες. Συνήθως προφέρεται σαν μια μακρά συλλαβή (Ωωωμ). Αποτελείται από τρεις ήχους, το «α», το «ου» και το «μ» (στα Σανσκριτικά τα φωνήεντα «α» και «ου» συγχωνεύονται και προφέρονται «ο») που συμβολίζουν τις τρεις Βέδες ή τα τρία στάδια της ζωής (γέννηση, ζωή και θάνατος). Αναφέρεται πριν από την ανάγνωση πολλών ινδουιστικών κειμένων καθώς και στο τέλος τους, αλλά και πριν από προσευχές ή μάντρα.
Το κείμενο Mandukya Upanishad από την Βέντα Atharvaveda, ασχολείται αποκλειστικά με την έννοια της συλλαβής Ομ.
Oι Ουπανισάδες είναι Ινδουιστικά ιερά κείμενα, επεξηγηματικά παραρτήματα των Βεδών. Συμπεριλαμβάνονται στην ‘’Ιερή Αποκάλυψη’’ σρούτι.Είναι ένα είδος υπομνημάτων με πορίσματα φιλοσοφικού και μυστικιστικού περιεχομένου. Κατά λέξη Ουπανισάντ σημαίνει “κάθομαι κοντά σε κάποιον” και, κατ’ επέκτασιν, ότι “μαθαίνω καθισμένος στα πόδια ενός δασκάλου”
Οι Βέδες είναι ιεροί ύμνοι και τελετουργικοί στίχοι, που έχουν συντεθεί στην αρχαϊκή σανσκριτική.
Το Άτμαν σημαίνει «εαυτός» στα σανσκριτικά και είναι μια έννοια μεγάλης σημασίας στο Βουδισμό, τον Ινδουισμό και τον Τζαϊνισμό. Ετυμολογικά η λέξη πηγάζει από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα “et-men” που σημαίνει «αναπνέω». Και οι τρεις θρησκείες αναγνωρίζουν το Άτμαν ως τον πραγματικό εαυτό (την ψυχή, ή το προσωπικό Βράχμαν) που οφείλει κανείς να ανακαλύψει ώστε να φτάσει τη φώτιση.
Στον Ινδουισμό Βράχμαν είναι το ανώτατο, παγκόσμιο Ον, που αποτελεί εκκίνηση του φαινόμενου κόσμου. Το Βράχμαν αναφέρεται επίσης ως “Ιερό Έδαφος”, ένας όρος που εκφράζει την κοινή θρησκευτική/μυστικιστική εμπειρία διαφορετικών θρησκειών και παραδόσεων, όπου τα πάντα εμφανίζονται να έχουν μια κοινή αρχή. Οι θεϊστικές θρησκείες ονομάζουν αυτή την αρχή “Θεό”, ενώ κάποιες ανατολικές θρησκείες που δεν βασίζονται σε θεότητες χρησιμοποιούν όρους όπως “Τάο” ή “Νταρμακάρυα”.
Οι Ουπανισάδες διδάσκουν πως το Βράχμαν είναι η πεμπτουσία των υλικών φαινομένων και δεν μπορεί να γίνει αντηλιπτό από τις αισθήσεις, αλλά μπορεί να προσεγγιστεί μέσω της γνώσης του εαυτού. Το ονομάζουν επίσης Απέραντο Ον ή Απέραντη Νοημοσύνη και δεν μπορεί να γίνει κατανοητό μέσω της νόησης, μπορεί όμως κανείς να φτάσει στη φώτιση (Μόξα, Σαμάντι, Νιρβάνα κλπ), όπου κατανοεί πως ανήκει σε αυτό. Η προσωπική αντίληψη του Βράχμαν ονομάζεται “Άτμαν”.Σε πολλά σημεία, οι Ουπανισάδες ταυτίζουν το Άτμαν με την εσωτερική ουσία του όντος, ένα “εσωτερικό Βράχμαν”.
Η Νιρβάνα είναι λέξη σανσκριτική που έχει ληφθεί ως θρησκευτικός-φιλοσοφικός όρος, που σημαίνει γενικά: “σβέση φλόγας“.
Χαρακτηρίζει μια κατάσταση που επιτυγχάνεται με την άσκηση και εξαλείφει τον πόνο (που οφείλεται στο κάρμα) της γέννησης και του θανάτου στον κύκλο των αναγεννήσεων του ανθρώπου. Η νιρβάνα διαπιστώνεται τότε στην αφύπνιση ή φώτιση.
Στον αρχέγονο Βουδισμό, η νιρβάνα ισοδυναμούσε κυρίως με την εκμηδένιση και την εξαφάνιση του πόνου (ντούχκα) που είναι συνδεδεμένος με την επίγεια ζωή των αισθητών αντιλήψεων, της επιθυμίας (κάμα) και της δίψας (τρίσνα) της εμπειρίας. Η νιρβάνα αποτελεί το αποκορύφωμα του διαλογισμού και θεωρείται μια αρκετά αφηρημένη και αμφίσημη έννοια, κατανοητή μόνο όταν βιωθεί.
Η λέξη κάρμα σημαίνει γενικά “δράση”. Ετυμολογικά η λέξη “Καρ” σημαίνει δράση ενώ η λέξη “μα” σημαίνει το αποτέλεσμα.
Κατά τον Ινδουισμό και τον Βουδισμό, το κάρμα αναφέρεται στην έννοια του νόμου της σχέσεως μεταξύ αιτίας και αποτελέσματος προσδιορίζοντας ότι κάθε πράξη είναι αποτέλεσμα αιτίας του παρελθόντος και συγχρόνως αιτία άλλων πράξεων που θ΄ ακολουθήσουν στο μέλλον. Ταυτίζεται με τον νόμο της αιτιότητας, σχέσεως αιτίου και αιτιατού, δράσης και αντίδρασης.
Το κάρμα ακολουθεί τον άνθρωπο κατά τις επίγειες ενσαρκώσεις του, τις συνθήκες των οποίων και προσδιορίζει. Έτσι, όσο ο άνθρωπος εξελίσσεται τόσο λιγότερο εξαρτάται από τα δεσμά του κάρμα, με συνέπεια να καταστεί ο ίδιος συνειδητός δημιουργός των συνθηκών της ζωής του.
Η σχέση αιτίου αποτελέσματος και εμμέσως η ηθική συνέπεια του νόμου του κάρμα στα πλαίσια της χριστιανικής διδασκαλίας έχει διατυπωθεί ότι αντιστοιχεί στη ρήση του αποστόλου Παύλου όπου επισημαίνεται: «Μὴ πλανᾶσθε, Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται· ὃ γὰρ ἐὰν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει»
—
Ινδουισμός
Δεν αποτελει μια ενιαία θρησκεία με δόγμα, αλλά πρόκειται για ένα σύνολο παραδόσεων που αναπτύχθηκαν στην περιοχή γύρω από την κοιλάδα του Ινδού ποταμού σταδιακά, καθ΄ όλη τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας των Ινδών. Περιέχεται η παράδοση αυτή στα ιερά βιβλία τους: τις βέδες και τις Ουπανισάδες.
Οι βέδες γράφτηκαναπό το 1500 έως το 1000 π. Χ. κι αντιστοιχούν στην Βεδική θρησκεία των Ινδών, που ήταν πολυθεϊστική και περιλάμβανε λατρεία με θυσίες σε θεούς όπως ο ουρανός, η φωτιά, ο ήλιος, ο θεός της καταιγίδας, της γονιμότητας, του πολέμου κ.ά.
Στις Βέδες κυριαρχεί η ιδέα του Ντάρμα.
Ντάρμα, ονομάζουν την παγκόσμια τάξη, την οποία οφείλουν οι άνθρωποι να σέβονται και να προσαρμόζουν τη ζωή τους σ΄ αυτήν. Έχει θεία καταγωγή κι αφορά τόσο στη δομή και λειτουργία του κόσμου, όσο και της κοινωνίας. Όσον αφορά την κοινωνία, ήταν χωρισμένη πριν από την εγκατάσταση των Αρίων σε τρεις τάξεις, τις βάρνες ή κάστες όπως τις ονόμασαν αργότερα οι Πορτογάλοι άποικοι.
Τους ιερείς ή βραχμάνους, τους αριστοκράτες πολεμιστές και τους καλλιεργητές, στους οποίους προστέθηκαν αργότερα οι χειρώνακτες δηλαδή οι κατακτημένοι ντόπιοι λαοί. Απ΄ τη στιγμή που κάποιος γεννιόταν ήταν καθορισμένο σε ποια κάστα θα ανήκε για όλη του τη ζωή, χωρίς καμιά δυνατότητα αλλαγής (έλλειψη κοινωνικής κινητικότητας). Οικάστες εντάσσονταν στην ιδέα του Ντάρμα. (Ντάρμα επίσης ονομάζεται το σύνολο των κανόνων της κάθε κάστας. Στο τέλος της βεδικής εποχής διαμορφώνεται η αντίληψη ότι στο βάθος του κόσμου βρίσκεται μια θεϊκή πραγματικότητα, ενώ ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι το εξωτερικό-επιφανειακό στρώμα αυτής της θεϊκής πραγματικότητας. Έτσι ο κόσμος χωρίζεται σε δυο μέρη:τη θεμελιώδη πραγματικότητα και τον φαινόμενο κόσμο.
Οι Ουπανισάδες γράφτηκαν απ΄ το 800 ως το 500 π. Χ. Εδώ σ΄ αντίθεση με τις Βέδες που θεωρούν τον κόσμο καλό, καλό θεωρείται μόνο η θεϊκή πραγματικότητα που αποτελεί το υπόστρωμα του σύμπαντος κι ονομάστηκε Μπράχμαν.
- Άτμαν ονομάστηκε ένα τμήμα του Μπράχμαν, ένα θεϊκό στοιχείο που υπάρχει μέσα σε κάθε τι.
- Σαμσάρα είναι η ανακύκληση των υπάρξεων.
- Κάρμα είναι οι πράξεις που διέπραξε το ον στην προηγούμενη μορφή ύπαρξης και καθορίζουν τη μορφή στην οποία θα μεταβούν. Κάρμα = πράξη.
- Μόξα είναι η λύτρωση από από την ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, πράγμα που θεωρείται οδυνηρό.
Σύμφωνα με τις Βέδες η λύτρωση επιτυγχάνεται με το σεβασμό και την υποταγή στο Ντάρμα, ενώ σύμφωνα με τις Ουπανισάδες επιτυγχάνεται τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου από τον εξωτερικό κόσμο, η στροφή του στον εσωτερικό, ώστε το Άτμαν του να ταυτιστεί με το Μπράχμαν.
- Γιόγκα ονομάζεται αυτή η σταδιακή απόσυρση του νου από τον εξωτερικό κόσμο, κι η ένωση με το Μπράχμαν.
Βουδδισμός
Είναι ένα σύνολο παραδόσεων που αναπτύχθηκαν στο διάστημα της μακρόχρονης πορείας του.
Χωρίζεται σε δυο κλάδους, το Χιναγυάνα και το Μαχαγυάνα Βουδδισμό. Ιδιαίτερος κλάδος θεωρείται ο Βουδδισμός της Κίνας και της Μογγολίας.
Ιδρυτής του είναι ο Σιντάρτα Γκαουτάμα, γιος ενός ηγεμόνα μιας φυλής των Ινδών, ο οποίος όταν συνειδητοποίησε πως η ζωή ξεκινάει με τη γέννηση και καταλήγει στη φθορά, την αρρώστια, τα γηρατειά και το θάνατο, και πως αυτή η θλιβερή κατάσταση διαιωνίζεται με τις μετενσαρκώσεις, εγκατέλειψε τη ζωή που ζούσε στο παλάτι του κι αναζήτησε τρόπο λύτρωσης απ΄ τον κύκλο των μετενσαρκώσεων. Έτσι απέκτησε το φωτισμό, έγινε δηλαδή Βούδδας. Ο φωτισμός αυτός θεωρείται ένα είδος γνώσης.
Χιναγυάνα Βουδδισμός
(Σρι-Λάνκα, Μπούρμα, Καμπότζη, Λάος, Ταϋλάνδη, τμήμα του Βιετνάμ του Μπαγκλαντές και της Ινδίας. 100.000.000 πιστοί)
Ηδιδασκαλία του περιέχεται στον κανόνα Πάλι, που περιέχει καιτον αρχικό πυρήνα της παράδοσης για τη ζωή του Βούδδα, κι έχει συστηματοποιηθεί στη μορφή των τεσσάρων ευγενικών αληθειών.
Οι τέσσερις ευγενικές αλήθειες:
- Η ύπαρξη είναι πόνος. (επειδή τα πάντα ενώ δίνουν την εντύπωση ότι διαρκούν είναι φευγαλέα, κι ενώ δίνουν την εντύπωση ότι είναι συμπαγή, είναι σύνθετα από διάφορα στοιχεία.)
- Αιτία του πόνου είναι η επιθυμία (που δημιουργείται από την άγνοια του ανθρώπου που θεωρεί σαν αληθινά πράγματα που είναι ψεύτικα στην πραγματικότητα αφού είναι φευγαλέα και σύνθετα). Γνωρίζοντας κανείς την αλήθεια παύει να επιθυμεί, κι έτσι παύει να πράττει με τρόπο που παράγει κάρμα. Έτσι παύει να αναγεννάται. Αυτή η αλυσίδα αποτελεί βασικό μέρος του φωτισμούτου Βούδδα κατά τον κανόνα Πάλι.
- Η κατάπαυση του πόνου -νιρβάνα που σημαίνει σβήσιμο- γίνεται με την κατάσβεση της άγνοιας, της επιθυμίας, και της απέχθειας, και οδηγεί στην κατάπαυση των μετενσαρκώσεων. Τα τελευταία λόγια του Βούδδα ήταν: «δεν θα ξαναγεννηθώ πια».
- Το μονοπάτι που οδηγεί στην κατάπαυση του πόνου αποτελείται από οκτώ στάδια που είναι γνωστά σαν «οκταπλό μονοπάτι»
Το ιδανικό στο Χιναγυάνα Βουδδισμό είναι ο μοναχισμός. Οι λαϊκοί, που είναι ωστόσο ποσοτικά περισσότεροι, προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα καλό κάρμα που θα τους εξασφαλίσει μια καλή μετενσάρκωση.
Μαχαγυάνα Βουδδισμός
(Κίνα, Θιβέτ, Μογγολία, Ιαπωνία, Κορέα, Βιετνάμ)
Η διδασκαλία του περιέχεται στον Κινέζικο και Θιβετιανό κανόνα.
Έχει κοινή αφετηρία με το Χιναγυάνα Βουδδισμό αλλά διαφοροποιήθηκε στην πορεία, κυρίως σε δυο θέματα:
- Την αληθινή φύση της πραγματικότητας. Κι εδώ όπως και στο Χιναγυάνα Βουδδισμό τα όντα δεν είναι πραγματικά. Για άλλο λόγο εδώ. Όχι επειδή είναι μεταβλητά και σύνθετα΄αλλά επειδή δεν υπάρχουν καθ΄εαυτά, επειδή στερούνται το δικό τους εαυτό. Κι αυτό γιατί το κάθε τι είναι ότι είναι μόνο σε αλληλεξάρτηση από τα άλλα όντα. Έτσι αυτά είναι «κενά» από δικό τους εαυτό.
- Την κοσμολογία. Στο Χιναγυάνα Βουδδισμό ο Βούδδας είναι κάποιος όπως ο Σιντάρτα Γκαουτάμα που σε κάποια στιγμή φωτίστηκε, ενώ στο Μαχαγυάνα Βουδδισμό ο όρος Βούδδας εκφράζει μια υπερβατική πραγματικότητα, ένα απόλυτο, όμοιο με το Ινδουιστικό Μπράχμαν, απο το οποίο εκπορεύονται χιλιάδες κόσμοι και χιλιάδες εμφανίσεις τους.
Ένα ιδανικό του Μαχαγυάνα Βουδδισμού είναι οι Μποντισάτβες. Αυτοί είναι όντα που κατάφεραν μετά από άπειρες ζωές να φτάσουν στη Νιρβάνα και να ενωθούν με το απόλυτο. Όμως για να σώσουν τους άλλους καθυστερούν αυτή την ένωση και παραμένουν σε κάποιο ουράνιο κόσμο. Έχουμε έτσι μια τριπλή σημασία του όρου Βούδδας, που είναι ο άνθρωπος που φωτίστηκε, η απόλυτη υπερβατική πραγματικότητα, και οι μποντισάτβες.
Ο Βουδδισμός για το μεγάλο πλήθος των πιστών είναι η θρησκεία της μεταθανάτιας ζωής. Οι πολλοί επιδιώκουν την αναγέννηση σ΄ έναν απ΄ τους κόσμους στους οποίους βρίσκονται οι γνωστοί Βούδδες και Μποντισάτβες.
