Το νόημα της ζωής – Βίκτορ Φρανκλ
Μετάφραση: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης – Εκδ. Ψυχογιός
Τον Ιανουάριο του 2006, την εξηκοστή πρώτη επέτειο της απελευθέρωσης από το στρατόπεδο θανάτου Άουσβιτς, όπου ενάμισι εκατομμύριο άνθρωποι πέθαναν, έθνη από όλο τον κόσμο παρακολούθησαν την πρώτη Διεθνή Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος. Μερικούς μήνες μετά, θα μπορούσαν κάλλιστα να εορτάσουν την επέτειο ενός από τα πιο ακατάλυτα κείμενα για εκείνη τη φριχτή εποχή. Το ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ του Βίκτορ Φρανκλ, όπου ο συγγραφέας περιγράφει τις εμπειρίες του στα στρατόπεδα αφανισμού και αναλύει την ψυχοθεραπευτική του μέθοδο της λογοθεραπείας, εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1946, έχει πουλήσει μέχρι σήμερα πάνω από δώδεκα εκατομμύρια αντίτυπα κι έχει αναδειχθεί ένα από τα δέκα πιο σπουδαία βιβλία των καιρών μας.
Το Σεπτέμβριο του 1942, ο Φρανκλ και η οικογένειά του συνελήφθησαν και εκτοπίστηκαν. Ο Φρανκλ πέρασε τα επόμενα τρία χρόνια σε τέσσερα διαφορετικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, απογυμνωμένος από καθετί που τον συνέδεε με τη ζωή, μέχρι την ημέρα της απελευθέρωσής του. Είναι συγκλονιστικό όμως το πώς γαντζώθηκε στη ζωή, και στην κατάφαση στη ζωή, και είναι συγκλονιστικά απλοί οι λόγοι για τους οποίους επιχείρησε, λυσσασμένα και λογικά μαζί, να μείνει ζωντανός. Ο έρως και η γνώση συνθέτουν το νόημα της ζωής για τον Φρανκλ, και το προσωπικό του αυτό νόημα γίνεται ο πανίσχυρος κινητήρας που τον κρατάει στη ζωή. Και η αναζήτηση αυτού του Νοήματος στη ζωή όλων μας είναι, εντέλει, η κινητήρια δύναμη των πάντων.
Ένα βιβλίο-σταθμός στην ανθρωπότητα.
Ένα βιβλίο-ύμνος στον άνθρωπο.
(Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)
* * * * *
Ένα βιβλίο για την εσωτερική δύναμη του ανθρώπου. Για την ψυχολογική και πνευματική του κατάσταση που κρίνουν την ύπαρξή του, δίνοντας νόημα στη ζωή ενός αιχμάλωτου ανθρώπου. Πως το πνευματικό υπόβαθρο του ατόμου, λειτουργεί ως σωσίβιο, ακόμα και σε ακραία απάνθρωπες συνθήκες. Όχι μόνο σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, στα οποία αναφέρεται το βιβλίο, αλλά και με μία ευρύτερη έννοια, σε όλες εκείνες τις καταστάσεις, όπου ένας άνθρωπος αισθάνεται εγκλωβισμένος.
Δεν πρόκειται για μία ακόμα προσωπική ιστορία ενός εβραίου κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, αν και στην ουσία αυτό αφηγείται. Περισσότερο θυμίζει βαθειά φιλοσοφημένο εγχειρίδιο επιβίωσης, με έμφαση στους ψυχολογικούς παράγοντες, λόγω της ιδιότητας του συγγραφέα. Ένα βιβλίο για την αγάπη, ως υπαρξιακό ζήτημα και όχημα για την υπέρβαση του εαυτού.
Αποσπάσματα:
Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης κάποιοι σύντροφοί μας συμπεριφέρονταν σαν γουρούνια, ενώ άλλοι σαν άγιοι. Ο άνθρωπος έχει αμφότερες τις δυνατότητες εντός του το ποια θα ενεργοποιηθεί, εξαρτάται από αποφάσεις και όχι από συνθήκες.
… το νόημα της ζωής ποικίλλει από άνθρωπο σε άνθρωπο, από μέρα σε μέρα, από ώρα σε ώρα. Αυτό που έχει σημασία, συνεπώς, δεν είναι το νόημα της ζωής εν γένει αλλά μάλλον το συγκεκριμένο νόημα της ζωής ενός ανθρώπου σε μια δεδομένη στιγμή.
… η πνευματική ελευθερία -που δεν μπορεί κανείς να μας την πάρει- δίνει στη ζωή σημασία, νόημα και σκοπό.
Δίχως πάσχειν και θάνατο η ζωή δεν μπορεί να είναι πλήρης.
Στην πραγματικότητα, ο χρόνος αιχμαλωσίας δεν ήταν μονάχα αβέβαιος αλλά και απεριόριστος. … «προσωρινή ύπαρξη αορίστου χρόνου».
…Μαζί με το τέλος της αβεβαιότητας ερχόταν και η αβεβαιότητα για το τέλος. …
… Ένας άνθρωπος που δεν ήταν δυνατόν να δει το τέλος της «προσωρινής υπάρξεώς του» δεν ήταν σε θέση να θέσει έναν απώτατο σκοπό στη ζωή του. Έπαυε να ζει για το μέλλον,….
Εκείνοι που ξέρουν πόσο στενή είναι η επαφή ανάμεσα στην κατάσταση του νου ενός ανθρώπου –το κουράγιο και την ελπίδα του, ή την απουσία τους– και στην κατάσταση της ανοσίας του σώματός του θα κατανοήσουν ότι η ξαφνική απώλεια της ελπίδας και του κουράγιου μπορεί να έχει μοιραίες συνέπειες. Η ύστατη αιτία του θανάτου του φίλου μου ήταν ότι η προσδοκώμενη απελευθέρωση δεν ήρθε και ότι ο ίδιος κυριεύτηκε από βαθιά απελπισία. Αυτό αιφνιδίως μείωσε την αντίσταση απέναντι στην υποβόσκουσα μόλυνση από τύφο. Η πίστη του στο μέλλον και η θέλησή του να ζήσει είχαν πλέον παραλύσει, και το σώμα του έπεσε θύμα στην αρρώστια…..
«Αυτός που έχει ένα γιατί για να ζήσει μπορεί να υπομείνει σχεδόν το κάθε πώς»… (Νίτσε)
…Αυτός που συνειδητοποιεί την ευθύνη που φέρει προς ένα ανθρώπινο ον, το οποίο με αγάπη τον περιμένει, ή την ευθύνη προς ένα έργο ημιτελές, δε θα είναι ποτέ σε θέση να θέσει τέλος στη ζωή του. Ξέρει το «γιατί» της ύπαρξής του, και θα είναι ικανός να υπομείνει σχεδόν το οποιοδήποτε «πώς».